Niedoczynność tarczycy co to jest?
Niedoczynność tarczycy to przewlekła choroba endokrynologiczna. Znana również pod hasłem hipotyreoza. Dochodzi w niej do niedostatecznej produkcji hormonów tarczycy, zatem niewystarczającego zaopatrzenia komórek i tkanek organizmu w produkowane przez gruczoł tarczowy hormony. W efekcie procesy metaboliczne są spowolnione, prowadzi to do powstawania obrzęków śródmiąższowych.
Niedoczynność tarczycy wiąże się najczęściej ze stanem jak niedobór hormonów tarczycy np. tyroksyny T4 i trijodotyroniny T3.
Niedoczynność tarczycy - przyczyny
Istnieje wiele przyczyn niedoczynności tarczycy, jednym z nich jest choroba Hashimoto, czyli przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy. Etiologia związana z niedoczynnością tego narządu jest zróżnicowana i wyróżnia się m.in. hipotyreozę pierwotną, wtórną i utajoną. Wymienia się następujące rodzaje niedoczynności jak:
- pierwotna niedoczynność tarczycy (tyreogenna) związana z uszkodzeniem narządu np. choroba Hashimoto (immunogenna), podostre zapalenie tarczycy (związane z niektórymi chorobami wirusowymi), poporodowe zapalenie tarczycy, pooperacyjna lub związana z leczeniem jodem radioaktywnym (radiojodem), środkami kontrastującymi zawierającymi jod, tyreostatykami (leki stosowane w nadczynności tarczycy), litem (węglanem litu na CHAD), amiodaronem, niektórych leków przeciwnowotworowych (sunitynib, niwolumab), znaczny niedobór jodu (bardzo rzadko), wrodzona (związana z nieprawidłowym wytworzeniem się tego narządu u płodu w czasie ciąży)
- wtórna niedoczynność tarczycy (hipotyreoza) związana z niedoczynnością przedniego płata przysadki
- trzeciorzędowa niedoczynność tarczycy związana z chorobami podwzgórza
- utajona (subkliniczna).
Objawy niedoczynności tarczycy
Objawy niedoczynności tarczycy dotyczą praktycznie całego organizmu. Pierwsze objawy, jakie mogą odczuwać kobiety chorujące na niedoczynność to opuchnięcie skóry, przyrost masy ciała, a także obniżony nastrój. Wspomniane symptomy są kłopotliwe, zależnie od postępu choroby przybierają na sile. Późniejsze objawy mogą tyczyć się np. przewodu pokarmowego. Wyróżnia się wśród nich objawy fizyczne i psychiczne.
Szukasz wsparcia dla swojej tarczycy? Zobacz preparaty na tarczycę bez recepty.
Objawy psychiczne i neurologiczne
Wśród objawów psychicznych i neurologicznych wyróżnia się:
- obniżony nastrój, niestabilność emocjonalna, subkliniczna lub jawna depresja
- ograniczone skupienie i koncentracja, problem z pamięcią
- zaburzenia snu (wybudzanie się w okolicach 2-3 nad ranem)
- ogólne spowolnienie psychomotoryczne i mowy
- mononeuropatia (np. zespół cieśni nadgarstka), parestezje, osłabienie odruchów.
Objawy fizyczne
Fizyczne objawy niedoczynności to:
- spadek siły mięśniowej, kurcze mięśni, ból mięśni,
- zwiększona męczliwość, spadek wydolności fizycznej
- przyrost masy ciała
- obrzęk stawów m.in. kolanowych
- obrzęk uogólniony (opuchnięcie od nagromadzonej wody) "ciastowato nabrzmiała skóra"
- obrzęk powiek obustronny, obrzęk twarzy bez bólu (związany z obrzękiem śluzowatym tj. podskórnym, który odpowiada za pogrubienie rysów twarzy), łuszcząca się skóra
- zwiększona wrażliwość na zimno, nietolerancja zimna, osoba łatwiej marznie
- sucha, blada i chłodna skóra, łamliwe i wypadające włosy, przerzedzone brwi
- zmniejszona potliwość
- zwiększenie rogowacenie skóry na łokciach
- bradykardia (spowolnione bicie serca), niskie ciśnienie
- skłonność do zaparć,
- zachrypnięty i szorstki głos, ochrypły matowy głos (pogrubienie strun głosowy), spłycenie oddechu, spadek częstości oddychania
- u kobiet zaburzenia miesiączkowania (krótki cykl, obfite miesiączki), zwiększone ryzyko poronienia, a u mężczyzn osłabione libido i możliwe zaburzenia wzwodu.
Szczególnie groźnym stanem, ale bardzo rzadko występującym jest tzw. śpiączka śluzakowata, inaczej ś. hipotyreotyczna, w której występuje hipotermia (obniżona ciepłota ciała), hipowentylacja z hiperkapnią, bradykardia, zaburzenia świadomości.
Podsumowując:
- Czy jest jakaś zależność między niedoczynnością tarczycy a wyglądem twarzy, włosów i paznokci? Tak. W przebiegu niedoczynności gruczołu tarczowego może wystąpić bladość skóry, jej obrzęk (związany z nagromadzeniem się wody), tendencja do wypadających włosów i gorsza kondycja paznokci. W niedoczynności występują zatem skórne objawy niedoczynności.
- Czy przybieranie na wadze i tycie to typowy problem w niedoczynności? W przebiegu tendencja do wzrostu masy ciała jest zwiększona, co wiąże się m.in. ze zwolnieniem metabolizmu związanego z niedoborem hormonów tarczycy.
Wniosek:
W związku z objawami wynikającymi z wagi, mniejszej energii, pogorszenia nastroju, osłabionej kondycji wiele osób zaczyna rozważać diagnostykę w kierunku schorzeń tarczycy na tle niedoczynności.
Kogo dotyczy niedoczynność tarczycy?
U kogo występuje niedoczynność tarczycy? Choroba ta dotyczy przede wszystkim kobiet. Jak się okazuje niektóre z nich mają podłoże genetycznie np. ch. Hashimoto. Niedoczynność jeszcze szczególnie groźna u kobiet starających się o dziecko, ponieważ niewłaściwa praca gruczołu tarczowego jest jedną z przyczyn niepłodności i może mieć realny wpływ na przebieg ciąży.
Zobacz preparaty wspierające płodność u kobiet bez recepty!
Niedoczynność tarczycy u kobiet w ciąży
Niedoczynność tarczycy w ciąży jest groźnym stanem, który może prowadzić do nieprawidłowego rozwoju dziecka. Dlatego kobiety rozważające macierzyństwo powinny wykonać podstawowy profil badań tarczycowych obejmujący stężenie TSH, poziom T3 i T4, a opcjonalnie również jest przeciwciała antyTPO dla wykluczenia choroby Hashimoto. O badaniu powinny pamiętać kobiety, które wiedzą, że w historii rodzinnej występowały przypadku chorób tarczycy, włącznie z hipotyreozą lub wolem.
Co warto wiedzieć o niedoczynności w okresie ciąży i starania się o dziecko? W okresie przed ciążą tzw. prekoncepcyjnym i I. trymestrze wartość TSH nie powinna przekraczać 2,5 mIU/l. Z kolei badanie TSH jest bardzo częste zlecane dodatkowo na 1. wizycie położniczej, zatem w ciągu 4-8 tygodnia ciąży.
Niedoczynność tarczycy u dzieci i nastolatków
Niedoczynność gruczołu tarczowego u dzieci może wiązać się z klasycznymi objawami, ale również opóźnieniem wzrostu, rozwoju fizycznego i umysłowego włącznie. W przypadku niemowląt niedostateczna produkcja hormonów tarczycy może wiązać się z wystąpieniem trudności w karmieniu, bradykardią, hipotonią (niedociśnienie tętnicze), występowaniem dużego ciemiączka i długo utrzymującą się żółtaczką.
Niedoczynność u osób starszych
W przypadku osób starszych niedoczynność określa się często jako skąpoobjawową. Sporą część objawów zaburzonej pracy tarczycy można przypisać sędziwemu wiekowi. Leczenie w tej grupie pacjentów zaczyna się od małej dawki ze względu na współistnienie chorób układu krążenia. Dla osób powyżej 60. roku życia TSH powyżej 6 mIU/l może oznaczać niedoczynność tarczycy, z kolei dla 70. i 80. latków powyżej 8. Osoby starsze po przechorowaniu ciężkiej choroby będąc w okresie rekonwalescencji mogą mieć podwyższone TSH, nie powinno przekraczać ono 20 mIU/l.
Rozpoznanie niedoczynności tarczycy
Jak diagnozować i wykryć niedoczynność tarczycy? Podstawą w diagnostyce chorób tarczycy jest zebranie wywiadu (badanie podmiotowe), w którym odnotowuje się typowe objawy. Pomocne jest również badanie palpacyjne tarczycy (badania przedmiotowe) w kierunku wola lub jej powiększenia. Oprócz tego to również badania obrazowe jak USG gruczołu tarczowego, a także pomiar istotnych parametrów oceniających funkcjonowanie tarczycy z krwi.
Niedoczynność tarczycy – badania
Co trzeba wiedzieć o badaniach na niedoczynność tarczycy np. jakie wyniki są widoczne w przypadku poszczególnych typów niedoczynności gruczołu tarczowego? Zobacz dalej!
USG tarczycy
To podstawowe badanie tarczycy, w którym lekarz określa objętość, wielkość, kontur narządu (obecność brzegów gładkich lub ostrych), obecność ogniskowych zmian zapalnych (w czym może pomóc określenie wskaźnika CRP). W trakcie badania USG tarczycy lekarz ocenia echogenność tkanki, grubość torebki osłaniającej tarczycę. W przypadku niedoczynności tarczycy często obserwuje się powiększenie narządu, obecność zmian zapalnych o ograniczonej echogeniczności,
Badania laboratoryjne na TSH, FT3, FT4
Podstawowe parametry oceniające prace tarczycy to stężenie TSH - zwykle wysoka wartość to niedoczynność tarczycy, z kolei niska to często nadczynność. Proces diagnostyki zaburzeń tarczycy to nie tylko TSH. Kluczowe są wartości pozostałych hormonów FT3 i FT4.
Jakie wyniki są prawdopodobne przy niedoczynności tarczycy?
Przykładowo w pierwotnej jawnej niedoczynności TSH jest zwiększone, FT3 zwykle prawidłowe lub nieco obniżone, z kolei FT4 zmniejszone. Dla subklinicznej FT3 i FT4 prawidłowe (lub T4 blisko dolnej normy), a TSH podwyższone. Nieco inne wyniki w zakresie TSH prezentuje zaburzenie tarczycy związane z niedoczynnością przysadki lub podwzgórze, gdzie zarówno FT4 i TSH są zmniejszone.
Przeciwciała antyTPO
Wzrost przeciwciała antyTPO odnotowuje się w przypadku autoimmunologicznego zapalenia tarczycy, zatem w przebiegu choroby Hashimoto. Zlecenie oznaczenia tych przeciwciał jest wskazane u kobiet, u których występowało poronienie lub poród przedwczesny, a także kobieta jest leczona z powodu niepłodności.
Leczenie niedoczynności tarczycy
Leczenie niedoczynności tarczycy należy wprowadzić jak najszybciej - to fakt. Czy można wyleczyć całkowicie niedoczynność? Niestety, jej wystąpienie wiąże się najczęściej z koniecznością doustnej terapii do końca życia. Lek na niedoczynność tarczycy to hormony, a konkretnie substytucja terapia hormonami tarczycy. Typowe preparaty na niedoczynność to lewotyroksyna tj. syntetyczna tyroksyna w formie tabletek dostępnych na receptę np. Letrox, Eltroxin, Euthyrox, których rozpiętość dawek mieści się do 25 do 200 µg.
Dawkowanie lewotyroksyny zależy od wyników badań TSH/FT3/FT4, USG tarczycy, a także objawów. Dawka w przypadku niedoczynności zwiększania jest stopniowo i sięga 1,5 µg/kg masy ciała. Początkowa dawka to najczęściej 50-75 µg zwiększana o 25 µg co kilka tygodni 1-2 miesiące poprzedzone badaniem TSH.
Co jest ważne stosując hormony tarczycy? Stosuje się je na czczo, 30-60 minut przed pierwszym posiłkiem. W innym schemacie lewotyroksynę przyjmuje się wieczorem minimum 3 godziny po ostatnim posiłku
W przypadku subklinicznej niedoczynności lekarz również może zdecydować się na terapię lewotyroksyną, szczególnie, jeśli pacjentka zmaga się z zaburzeniami miesiączkowania i niepłodnością.
Dieta w niedoczynności tarczycy
Dieta w niedoczynności powinna być zrównoważona, zatem wolna od śmieciowego i przetworzonego jedzenia. Powinny w niej znaleźć się źródła witamin i minerałów, a także antyoksydantów. Kluczem do zdrowej tarczycy w stanie niedoczynności jest właściwa podaż jodu, kwasów omega-3, cynki i selenu. Jeśli dieta nie może spełnić w całości potrzeb chorej tarczycy warto rozważyć suplementację np.
- jod w kapsułkach (zwykle po 150 µg dziennie)
- cynk (10-15 mg) np. jako glukonian cynku
- selen (100 µg) np. w postaci selenometioniny
- kwas omega-3 (kilka gramów w ciągu dnia) np. kapsułkowany lub płynny olej lniany.
Szukasz gotowych preparatów z cynkiem i selenem? Zobacz propozycje lub kliknij TUTAJ.
Niedoczynność tarczycy w pytaniach i odpowiedziach
Czy niedoczynność tarczycy ma związek z depresją?
Tak, ponieważ niedoczynność może wiązać się z występowaniem obniżonego nastroju, problemów na tle równowagi emocjonalnej. Poważne niedobory hormonów mogą wiązać się z występowaniem nie tylko objawów depresyjnych, ale samej depresji.
Jak schudnąć w niedoczynności tarczycy?
W procesie odchudzania, któremu towarzyszy niedoczynność należy wziąć pod uwagę kilka elementów:
- poprawna farmakoterapia wspiera pracę tarczycy, co ogranicza ryzyko przybierania na wadze
- właściwy jadłospis, który będzie wspierał tarczycę, ale będzie jednocześnie źródłem deficytu kalorycznego
- ćwiczenia fizyczne / aktywność, która pozwoli wesprzeć metabolizm, który w niedoczynności jest często spowolniony.
Czy niedoczynność tarczycy jest groźna?
Niedoczynność dostarcza szeregu kłopotliwych i obniżających jakość życia objawów zarówno ze sfery fizycznej i psychicznej. Warto zwrócić uwagę, że ma istotne znaczenie dla przebiegu ciąży. Brak leczenia w tym okresie może wiązać się ze wzrostem możliwych powikłań poporodowych, nieprawidłowym rozwojem dziecka (m.in. mózgu), zwiększa ryzyko poronienia, przedwczesnego porodu.
Subkliniczna niedoczynność tarczycy - jak wyglądają poziom FT3, FT4 i TSH?
W przypadku subklinicznej niedoczynności tarczycy poziom hormonów FT3 i FT4 są w normie (tzw. stan eutyreozy), z kolei poziom TSH jest podwyższony. Może ona przejść w kliniczną niedoczynność.
Bibliografia
- Biondi B, Cappola AR, Cooper DS. Subclinical Hypothyroidism: A Review. JAMA. 2019 Jul 9;322(2):153-160. doi: 10.1001/jama.2019.9052. PMID: 31287527.
- Chaker L, Bianco AC, Jonklaas J, Peeters RP. Hypothyroidism. Lancet. 2017 Sep 23;390(10101):1550-1562. doi: 10.1016/S0140-6736(17)30703-1. Epub 2017 Mar 20. PMID: 28336049; PMCID: PMC6619426.
- Hahn, J., Skoczyńska, A., & Starczewska, A. (2015). Checklist choroby wewnętrzne. Wrocław: MedPharm Polska.
- Latkowski, B., Lukas, W., & Godycki-Ćwirko, M. (2017). Medycyna rodzinna. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
- Szczeklik, A., & Gajewski, P. (2021). Interna Szczeklika 2021. Medycyna Praktyczna: Kraków.
- https://journals.viamedica.pl/forum_zaburzen_metabolicznych/article/download/56317/42676
- https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/niedoczynnosc-tarczycy-zalecenia-i-jadlospis/
