Co to jest plamka żółta w oku
Plamka żółta to niewielki punkt umiejscowiony na siatkówce oka. Mimo małych rozmiarów jest dla oka bardzo ważna. Składa się bowiem z wielu komórek wrażliwych na światło – czopków. Odpowiadają one za wyraźne widzenie kolorów, ale także za nadanie obrazowi kontrastu. Dzięki temu widzimy barwnie i wyraźnie. Plamka żółta oka umożliwia także dostrzeganie szczegółów obiektów. Warto również dodać, że odpowiada za widzenie centralne, czyli takie w środkowej części pola widzenia (na wprost oka).
Ta malutka struktura, jaką jest żółta plamka w oku, jest niedoceniana przez nas w młodości, kiedy często nawet nie zdajemy sobie sprawy z jej istnienia. Problem może pojawić się wraz z wiekiem, kiedy nasze oczy się starzeją, a wraz z tym procesem postępuje degeneracja plamki żółtej i może pojawić się jej zwyrodnienie.
Co to jest AMD?
AMD, to skrót od zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem (Age–related Macular Degeneration). Schorzenie to dotyka właśnie plamki żółtej i może prowadzić do pogorszenia widzenia, a nawet do utraty wzroku. Choroba rozwija się wraz z wiekiem – cierpią na nią szczególnie osoby po 60. roku życia, zwykle kobiety o jasnej tęczówce oka. W efekcie plamka żółta traci swoje cenne komórki światłoczułe, pręciki, a my widzimy coraz gorzej.
Właściwie, wyróżnia się dwa rodzaje AMD. To bardzo ważne, aby wiedzieć, która postać dotknęła pacjenta. Od tego zależy bowiem leczenie.
- Postać sucha AMD – inaczej nazywana zwyrodnieniową. Najczęstsza postać zwyrodnienia plamki żółtej; cierpi na nią nawet 90% pacjentów. W jej przebiegu dochodzi do zaniku siatkówki, a plamka powoli przestaje działać prawidłowo.
- Postać mokra AMD – inaczej zwana wysiękową. Dotyka około 10% pacjentów. W tej postaci w naczyniówce tworzą się coraz to nowe naczynka krwionośne, o słabej przepuszczalności. W postaci mokrej pacjent boryka się z powtarzającymi się wylewami krwi, i w efekcie z niedotlenieniem siatkówki i plamki żółtej.
Objawy zwyrodnienia plamki żółtej
Pierwszym objawem zwyrodnienia plamki żółtej jest delikatne zniekształcenie widzenia w okolicy jego centralnego pola. Następnie przedmioty łagodnie zmieniają kształt, wielkość, mogą dawać wrażenie pofalowanych. Pojawiają się także problemy z czytaniem, ponieważ oko, nie radzi sobie z prostymi linijkami tekstu. Niektórzy skarżą się na trudności z rozpoznawaniem kolorów, z czym wcześniej nie mieli problemów. Wraz z postępem choroby objawami AMD stają się mroczki przed oczami i charakterystyczne plamy w centralnym polu widzenia. Zupełnie tak, jakby ktoś zamglił nam środek oka ciemną zasłonką. Na obrzeżach pola widzenia wzrok działa za to dobrze.
Czy objawy zwyrodnienia plamki związane z wiekiem pojawiają się od razu na obu oczach? Zwykle nie. Najczęściej najpierw daje się zauważyć pogorszenie widzenia w jednym oku, ale wraz z czasem zmiany dotykają drugie oko.
Test na zwyrodnienie plamki żółtej
Testem na plamkę żółtą (a dokładniej na jej zwyrodnienie), który można wykonać w domu jest test na siatce Amslera. Jest on bardzo prosty i nie zabiera wiele czasu, toteż warto go przeprowadzić. Jak wykonać taki test na plamkę żółtą?
- Ustaw się na około 30–40 cm od siatki.
- Jeżeli posiadasz okulary korekcyjne do czytania, to załóż je.
- Zakryj jedno oko i skieruj wzrok na okrągły punkt znajdujący się w środku siatki.
- Nie poruszaj okiem i obserwuj czy siatka pozostaje prosta. Jeżeli linie wyginają się, kwadraty zmieniają swoją wielkość lub w ogóle nie widzisz kawałka obrazu, to wynik testu jest pozytywny. W takim wypadku udaj się do okulisty na dokładniejsze badania.
- Nie zapomnij przebadać drugiego oka.
Leczenie AMD – zwyrodnienia plamki żółtej
Leczenie zwyrodnienia plamki żółtej zależy przede wszystkim od postaci choroby – czy jest to postać wysiękowa, czy sucha. W pierwszym wspomnianym typie, czyli w wysiękowym AMD lekarze mają do wyboru leki biologiczne na receptę. W postaci suchej zwykle pacjent dostaje zalecenie wspomagania oczu preparatami na zdrowy wzrok z apteki.
Mokra postać AMD – leki
Leczenie mokrej postaci zwyrodnienia plamki żółtej w ostatnich latach mocno się rozwinęło. Powstały bowiem nowe leki, które zmniejszają ilość patologicznie powstałych naczyń krwionośnych, które przyczyniają się do uszkadzania plamki żółtej. Do leków tych należą m.in. bewacizumab, ranibizumab, pegaptynib, brolicizumab, aflibercept. Wszystkie wspomniane substancje lecznicze to oręż lekarza. Najczęściej podaje się je bezpośrednio do oka w zastrzyku, ponieważ w tej formie leki na mokrą postać AMD mają największą skuteczność.
Innym sposobem leczenia wysiękowego AMD oka jest terapia fotodynamiczna. W jej przebiegu, w kontrolowanych warunkach zamykane są patologiczne naczynia w oku, co znacznie spowalnia postęp choroby.
Leczenie suchej postaci AMD
Leczenie AMD w postaci suchej jest trudne. Nie da się całkowicie wyleczyć choroby i trzeba liczyć się z tym, że zdiagnozowane schorzenie pozostanie z nami do końca życia. Można, a nawet trzeba, walczyć z postępem zwyrodnienia i rozwojem AMD. Leki na zwyrodnienie plamki żółtej to głównie suplementy diety, które wspierają proces widzenia i działają przeciwstarzeniowo na komórki organizmu. Dowody na ich działanie są sprzeczne, mimo tego nie ma aktualnie skuteczniejszych terapii tej choroby.
W tabletkach na oczy bez recepty, które wspomagają leczenie zwyrodnienia plamki żółtej, znajdziesz:
- Luteinę i zeaksantynę – karotenoidy występujące w dużym stężeniu w plamce żółtej. Chronią oko przed promieniowaniem UV.
- Kwasy omega-3 (DHA, EPA) – zdrowe, wielonienasycone kwasy tłuszczowe.
- Witaminy C, E – przeciwutleniacze chroniące komórki przed starzeniem,
- Minerały (cynk, mangan, selen, miedź) – biorą udział w procesie widzenia.
Domowe sposoby na zwyrodnienie plamki żółtej
Najlepszy domowy sposób na zwyrodnienie plamki żółtej to ochrona oczu i zmiana stylu życia.
- Okulary słoneczne – bardzo ważne jest noszenie okularów przeciwsłonecznych z filtrem UV oraz najlepiej z dodatkowym filtrem światła niebieskiego. Promieniowanie uszkadza bowiem wrażliwe komórki oka.
- Rzucenie papierosów – palenie papierosów szczególnie wpływa na rozwój AMD oka, dlatego jeżeli chcesz cieszyć się dobrym wzrokiem, to pomyśl o zrezygnowaniu z papierosów. Spróbuj zaprzestać palenia sam lub wybierz apteczne preparaty na rzucanie palenia, które pomogą ci w tej drodze.
- Kontrola ciśnienia tętniczego krwi.
- Odpowiednia dieta.
- Zwiększenie aktywności fizycznej.
Co jeść przy zwyrodnieniu plamki żółtej? Polecane są produkty, które zawierają dużo karotenoidów – luteiny i zeaksantyny. Znajdziesz je przede wszystkim w zielonych warzywach takich jak jarmuż, pietruszka, szpinak, sałata, brokuły, groszek, brukselka, ale też w dyni, kukurydzy, marchwi, pomarańczach. Dobrze wesprzeć organizm dodatkowymi kwasami omega-3. Obecne są w tłustych rybach morskich, takich jak łosoś.
Zioła na zwyrodnienie plamki żółtej
Jeżeli chcesz sięgnąć po naturalne rośliny wspierające zdrowie plamki żółtej, to niestety nie ma wśród nich typowych ziół do zaparzania jak mięta, czystek czy rumianek. Najlepszym wyborem będzie suplementacja luteiny i zeaksantyny lub dostarczenie tych składników z pożywieniem.
Czy zwyrodnienie plamki żółtej można wyleczyć?
Całkowite wyleczenie zwyrodnienia plamki żółtej na ten moment nie jest możliwe. Nie istnieje żadne lekarstwo, ani procedura medyczna, która w całości odwróciłaby uszkodzenie plamki żółtej, szczególnie w przebiegu suchej postaci schorzenia. Postęp choroby można jednak spowolnić lub zatrzymać. Jest to bardzo ważne – w końcu na szali jest twój wzrok. Dlatego nie zniechęcaj się i pilnie wypełniaj zalecenia lekarskie.
Zwyrodnienie plamki żółtej a wysiłek fizyczny
Okazuje się, że istnieje związek między zwyrodnieniem plamki żółtej a wysiłkiem fizycznym. Osoby, które prowadziły siedzący tryb życia, mają większe ryzyko rozwoju zwyrodnienia plamki żółtej oka. Aktywność fizyczna, częste ćwiczenia i spacery zmniejsza ryzyko rozwoju wczesnego i późnego stadium choroby AMD.
Aby zmniejszyć ryzyko rozwoju choroby, warto zdecydować się na ćwiczenia aerobowe, które chronią komórki oka. Do takich ćwiczeń zaliczamy m.in. bieganie, pływanie, jazdę na rowerze. Nawet zwyczajne chodzenie jest wysiłkiem aerobowym, więc codzienne wyjścia i dłuższe wędrówki będą mieć korzystny wpływ na narząd wzroku.
Bibliografia
- Zhang, Q., Jiang, Y., Deng, C., & Wang, J. (2024). Effects and potential mechanisms of exercise and physical activity on eye health and ocular diseases. Frontiers in Medicine, 11, 1353624.
- Tuszyński, P. K. (2020). Leki oczne i schorzenia okulistyczne. Zasady leczenia, receptura i suplementacja. Wydawnictwo Farmaceutyczne. Wydanie I
- Fryczkowski, A. W. (2008). Zwyrodnienie plamki żółtej oka związane z wiekiem. Studia Medyczne, 10, 11–15.
- Szostak, W. B., & Szostak–Węgierek, D. (2008). Żywienie w profilaktyce zwyrodnienia plamki żółtej. Przeg Lek, 65(6), 308–311.
