Trzydniówka (rumień nagły) - co to za choroba?
Trzydniówka, choroba trzydniowa, szósta choroba i rumień nagły to różne nazwy tej samej choroby. Co to jest trzydniówka? Jest to choroba zakaźna, która rozwija się głównie u niemowląt i małych dzieci. Ze względu na wysoką zakaźność, dotyka ona większości dzieci w ciągu pierwszych 3 lat życia, choć w części przypadków przebiega bezobjawowo. Jest to choroba wirusowa, której cechą charakterystyczną jest utrzymująca się 3-4 dni wysoka gorączka i nagłe pojawienie się po niej wysypki.
Nie ma przyczynowego leczenia trzydniówki. Polega ono jedynie na łagodzeniu pojawiających się objawów. Wprowadza się więc leki na gorączkę dla dzieci, które mogą poprawić samopoczucie dziecka. Leczenie trzydniówki zostanie szczegółowo przedstawione w dalszej części artykułu.
Przyczyny trzydniówki
Co wywołuje chorobę trzydniową? Przyczyną są wirusy - ludzki wirus HHV-6 (human herpesvirus 6), a rzadziej również wirus HHV-7 i inne patogeny pochodzące z rodziny herpeswirusów. Jak dochodzi do zakażenia wirusem HHV? Źródłem zakażenia są inne osoby. Dzieci zarażają się rumienieniem nagłym najczęściej od innego chorego malucha. Zakaźność trzydniówki jest duża. Wirusy bez trudu rozprzestrzeniają się drogą kropelkową. Do przeniesienia patogenów na drugą osobę może dojść podczas kaszlu, kichania czy też mówienia, szczególnie jeśli odległość między dwiema osobami jest niewielka. Znacznie rzadziej do zakażenia trzydniówką dochodzi przez dotknięcie dłoni lub innych powierzchni, na których obecny jest wirus.
Czas inkubacji wirusa mieści się w zakresie 5-15 dni. Mogą więc upłynąć 1-2 tygodnie od momentu kontaktu z wirusem do wystąpienia pierwszych objawów.
Objawy trzydniówki
Jak wygląda trzydniówka u dziecka? Jakie objawy towarzyszą tej chorobie? Przy typowym przebiegu nagle pojawia się gorączka. Zazwyczaj jest ona wysoka. Może przekraczać nawet 40 stopni C. Część dzieci mimo gorączki pozostaje aktywna i właściwie wydaje się, że nic im nie dolega. Rodzic przypadkowo dotykając czoła dziecka może rozpoznać gorączkę. U innych maluchów gorączka znacząco odbija się na ich samopoczuciu oraz chęci do zabawy i aktywności. Oprócz złego samopoczucia mogą wystąpić również:
- zapalenie spojówek,
- powiększenie węzłów chłonnych,
- biegunka,
- katar oraz inne objawy ze strony górnych dróg oddechowych.
Gorączka zazwyczaj trwa 3 dni (stąd też jej nazwa- gorączka trzydniowa). Zdarza się jednak, że utrzymuje się 4-5 dni. Najczęściej temperatura ciała spada równie szybko jak rosła na początku choroby. Wraz z ustąpieniem gorączki, na ciele dziecka pojawia się wysypka. Ma ona postać drobnych, różowych lub czerwonych plamek i grudek o średnicy 2-5 mm. Przy części zmian można zaobserwować bladą obwódkę. Wysypka po trzydniówce najczęściej rozpoczyna się w obrębie tułowia i stopniowo rozprzestrzenia na kolejne partie ciała. Może obejmować kończyny górne i dolne, a także szyję i twarz. Charakterystyczną cechą wysypki przy rumieniu nagłym jest jej ustępowanie pod wpływem ucisku. Co istotne, zmiany skórne nie swędzą i nie pozostawiają trwałych śladów.
Zdarza się, że rodzice sygnalizują dziwne zachowanie dziecka po trzydniówce. Jeśli mały pacjent jest osłabiony po kilkudniowej gorączce rzeczywiście może trochę czasu minąć, aż wróci do pełni sił i zdrowia. W krótkim czasie po ustąpieniu gorączki dziecko może być więc mniej aktywne i szybciej się męczyć. Stan ten jednak trwa krótko i już kilka dni później dziecko powinno wrócić do pełni aktywności.
Jak rozpoznać trzydniówkę? Diagnoza trzydniówki najczęściej opiera się na wywiadzie lekarskim i badaniu fizykalnym. Sama gorączka może być objawem wielu chorób. Jedynie na podstawie tego objawu trudno jest prawidłowo rozpoznać jego przyczynę. O tym, jak prawidłowo mierzyć temperaturę ciała dziecka można przeczytać w artykule: Kiedy zaczyna się stan podgorączkowy i gorączka? Jaka jest prawidłowa temperatura ciała? Czasami lekarz może zlecić wykonanie dodatkowych badań, aby wykluczyć inne, poważniejsze przyczyny gorączki. Ostatecznym potwierdzeniem szóstej choroby jest pojawienie się po 3-5 dniach charakterystycznej wysypki, która ustępuje pod uciskiem.
Leczenie gorączki trzydniowej
Jak leczyć trzydniówkę? Jak zostało już wspomniane, leczenie trzydniówki polega przede wszystkim na łagodzeniu objawów. Jeśli dziecko mimo gorączki, pozostaje aktywne i ma dobre samopoczucie, nie ma konieczności podawania leków przeciwgorączkowych. Ciągle powielany jest mit, jakoby nieleczona gorączka mogła prowadzić do denaturacji białek i uszkodzenia struktur mózgowych. Wynika to z mylenia gorączki z hipertermią. W przypadku gorączki, temperatura ciała nie wzrośnie powyżej niebezpiecznej wartości, ponieważ organizm dysponuje mechanizmami, które przed tym chronią. Inaczej jest w przypadku wspomnianej hipertermii. Może wynikać ona z przegrzania organizmu lub stosowania wybranych leków. Jeśli pacjentowi nie zostanie udzielona szybka i odpowiednia pomoc, rzeczywiście zachodzi ryzyko uszkodzenia mózgu, a nawet zgonu.
Do obniżania gorączki trzydniowej u dzieci wykorzystuje się leki na bazie ibuprofenu (np. Ibum, Nurofen, Ibuprom) lub paracetamolu (np. Apap dla dzieci Forte, Pedicetamol). U noworodków i niemowląt w ciągu pierwszych 3 miesięcy życia rekomendowany jest paracetamol. Działa on przeciwgorączkowo i przeciwbólowo. U starszych dzieci można sięgnąć też po lek z ibuprofenem. Posiada on dodatkowo właściwości przeciwzapalne. Ibuprofen u dzieci do 2 roku życia może nieco szybciej i skuteczniej obniżać gorączkę. Decydując się na konkretny lek przeciwgorączkowy, pamiętajmy o tym, aby jego dawkę dobierać w oparciu o masę ciała dziecka. Wynosi ona odpowiednio:
- 10-15 mg/kg masy ciała dla paracetamolu,
- 5-10 mg/kg masy ciała dla ibuprofenu.
Preferowana jest droga doustna. Oznacza to, że jeśli jest możliwość, lepiej podać paracetamol lub ibuprofen w postaci syropu. Pozwala to lepiej przewidzieć efekt leczniczy. Obie substancje po podaniu doustnym szybko wchłaniają się z przewodu pokarmowego. Podanie leku na czczo przyspiesza pojawienie się początku jego działania. Oprócz syropów, u najmłodszych dzieci można też zastosować czopki. Droga doodbytnicza nie jest jednak rekomendowana. Warto ją jednak wziąć pod uwagę, jeśli dziecko wymiotuje lub z innych powodów nie można mu podać odpowiedniej dawki leku drogą doustną. W pozostałych przypadkach, lepszym wyborem będzie syrop.
Co jeśli objawy trzydniówki utrzymują się mimo zastosowania leku na gorączkę? W pierwszej kolejności warto przeanalizować, czy maluch dostaje odpowiednią dawkę leku co odpowiednią ilość czasu. Zdarza się bowiem, że rodzice podają zbyt małą dawkę lub w zbyt dużym odstępie czasu. Jeśli mimo stosowania prawidłowych dawek, gorączka nadal się utrzymuje, można spróbować podawać obie substancje jednocześnie. Dawniej sugerowano, że podawanie leków naprzemiennie może być bardziej skuteczne, ale obecnie wiemy że więcej korzyści może nieść stosowanie ich razem. Należy jednak podkreślić, że w pierwszej kolejności zaleca się stosowanie pojedynczego leku. Dopiero przy jego nieskuteczności, można spróbować podać je razem.
Jeśli i wówczas temperatura ciała dziecka utrzymuje się na wysokim poziomie, warto zgłosić się do lekarza. Może on zalecić lek z metamizolem dla dzieci, który dostępny jest na receptę.
Jak dodatkowo leczyć trzydniówkę? Przy utrzymującej się gorączce należy dbać o regularne nawadnianie organizmu dziecka. Maluchy karmione mlekiem mamy warto wówczas jak najczęściej przystawiać do piersi. Starszym dzieciom można podawać płyny, soki owocowe, warzywno-owocowe i inne produkty uzupełniające wodę i składniki mineralne. W razie potrzeby, szczególnie jeśli jednym z objawów trzydniówki jest biegunka, można sięgnąć po elektrolity. Pomogą one uzupełnić nie tylko traconą wodę, ale również inne substancje, które organizm traci podczas wzmożonego pocenia się.
Trzydniówka: wysypka a spacer - przyjmuje się, że dziecko przestaje zarażać po upływie 24 godzin od momentu ustąpienia gorączki. Kiedy więc pojawia się wysypka, ryzyko zarażenia najczęściej jest już bardzo niskie. Jeśli stan dziecka jest dobry, nie ma przeciwwskazań do spacerowania i przebywania poza domem.
Profilaktyka trzydniówki
Profilaktyka trzydniówki ogranicza się właściwie do stosowania zasad higieny i unikania kontaktu z osobami chorymi. W praktyce trudno jest jednak skutecznie chronić się przed zarażeniem. Wirus trzydniówki jest wysoce zakaźny, a kontakt z nim ma większość dzieci w ciągu pierwszych 2-3 lat życia.
Czy po przechorowaniu pozostaje trwała odporność na trzydniówkę? Tak i nie. Rumień nagły pozostawia trwałą odporność i w praktyce, większość dzieci choruje tylko raz. Jednak z uwagi na fakt, że choroba ta może być wywołana przez różne wirusy, nie można wykluczyć ponownego zakażenia.
Trzydniówka w większości przypadków jest łagodną chorobą dotykają głównie dzieci w ciągu pierwszych 2 lat życia. Do lekarza warto się zgłosić, jeśli temperatura przekracza 38 stopni C u dzieci poniżej 3 miesiąca życia lub przekracza 39 stopni C u starszych dzieci. Konsultacja lekarska jest wskazana również wtedy, gdy gorączka utrzymuje się kilka dni lub nie ustępuje mimo leczenia. Jeśli dziecko jest bardzo apatyczne, pojawiają się objawy odwodnienia lub inne niepokojące symptomy, również nie należy zwlekać z wizytą u pediatry.
Bibliografia:
- Mullins T.B., Krishnamurthy K. Roseola Infantum. [Updated 2023 Jul 4]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK448190/
- Pippin M., Laws G. A Classic Presentation of Roseola Infantum. Cureus. 2024 Jan 18;16(1):e52504. doi: 10.7759/cureus.52504.
- Doniec Z., Jackowska T., Sybilski A., Woroń J., Mastalerz-Migas A. Gorączka u dzieci – rekomendacje postępowania w praktyce lekarza podstawowej opieki zdrowotnej – KOMPAS GORĄCZKA. Fam Med Prim Care Rev 2021; 23(1), doi: https://doi.org/10.5114/ fmpcr.2021.102648
