Potówki na skórze dziecka - co to za zmiany?
Skóra niemowlęcia jest delikatniejsza, bardziej wrażliwa i podatna na podrażnienie niż skóra osoby dorosłej. Komórki poszczególnych warstw skóry nie przylegają do siebie tak ściśle, a bariera hydrolipidowa nie funkcjonuje jeszcze w pełni efektywnie. Dodatkowo gruczoły potowe i łojowe u niemowląt nie są całkowicie rozwinięte. Dopiero pod koniec pierwszego roku życia skóra dziecka zaczyna przypominać skórę dojrzałą. Z tych powodów, u małych dzieci dość często pojawiają się różnego rodzaju zmiany skórne. Jednymi z nich są właśnie potówki.
Potówki występują u wielu noworodków i niemowląt. Mogą pojawić się również u starszych dzieci. Częściej obserwuje się je u osób z nadwagą lub otyłością. Występują trzy rodzaje potówek, o czym będzie mowa w dalszej części artykułu. W leczeniu tych zmian pomocne są odpowiednie kosmetyki dla dzieci i niemowląt. Bardzo ważne jest też przestrzeganie określonych zasad pielęgnacji skóry. Potówki należą do zmian skórnych, którym można zapobiegać, choć ze względu na niedojrzałość skóry i gruczołów potowych, nie zawsze się to udaje.
Jakie są przyczyny potówek u niemowląt?
Najczęstszą przyczyną potówek jest przegrzewanie dziecka. Każda sytuacja, która powoduje pocenie się, może skutkować rozwojem potówek. Wynika to z faktu, że u noworodków i niemowlaków gruczoły potowe nie pracują jeszcze efektywnie. Łatwo dochodzi do zablokowania ujść gruczołów potowych lub też przewodów odprowadzających pot. Jeśli pot nie ma ujścia, pojawiają się potówki. Jest wiele sytuacji, które sprzyjają powstawaniu tych zmian. Do przegrzania organizmu dziecka często dochodzi na skutek zakładania mu ubranek niedostosowanych do panującej temperatury. Część rodziców, w obawie o wychłodzenie malucha, ubiera go zbyt grubo lub w zbyt ciepłe ubrania. Korzystanie z odzieży, która jest nieprzewiewna lub mocno przylega do skóry, również sprzyja rozwojowi tych zmian skórnych.
Problem potówek może wynikać też z długiego przebywania w gorącym i wilgotnym środowisku. Inną przyczyną potówek jest nieprawidłowa pielęgnacja skóry niemowlaka. Do powstania potówek może przyczyniać się także infekcja przebiegająca z podwyższoną temperaturą ciała dziecka.
Rodzaje i objawy potówek u dzieci
Jak rozpoznać potówki? Najczęściej wyróżniamy trzy rodzaje potówek:
- potówki zwykłe - przypominają wyglądem kropelki wody. Skóra wokół potówek zwykłych nie jest zaczerwieniona. Zmiany są drobne, lekko wystają ponad powierzchnię skóry. Zazwyczaj nie powodują swędzenia,
- potówki czerwone - zmiany te najczęściej są czerwone i swędzące. Mogą powodować rozdrażnienie i dyskomfort u malucha. Potówki czerwone występują na skutek zablokowania gruczołów potowych na niższych poziomach naskórka. Świąd sprzyja drapaniu zmian skórnych, co z kolei stwarza ryzyko powstawania ran oraz ich nadkażenia bakteryjnego,
- potówki głębokie - ten rodzaj potówek powstaje w wyniku zablokowania gruczołów potowych w obrębie jeszcze niższych warstw skóry. Potówki głębokie w naszym klimacie rozwijają się stosunkowo rzadko. Wygląd potówek głębokich może przypominać nieco potówki zwykłe. Warto więc mieć na uwadze, że potówki zwykłe to maleńkie przezroczyste pęcherzyki, które mogą pękać, a potówki głębokie to twarde grudki, które mogą powodować ból, zwłaszcza pod wpływem ucisku.
Jakie są najczęstsze miejsca występowania potówek? Potówki zazwyczaj pojawiają się w obrębie główki i szyi dziecka. Mogą rozwijać się też na klatce piersiowej. Generalnie każdy obszar ciała, w którym odpływ potu jest utrudniony, jest potencjalnie miejscem, w którym zmiany te mogą się pojawić. Potówki występują więc również w okolicy pach, pachwin, zgięciach łokci i kolan.
Potówki a ospa. Jak odróżnić potówki od zmian skórnych pojawiających się przy ospie wietrznej?
Na skórze malucha mogą pojawić się różnego rodzaju zmiany skórne, które czasami łatwo jest pomylić. Potówki należy różnicować m. in. z wysypką występującą w przebiegu ospy wietrznej. Chorobie tej poświęcony został artykuł: Ospa wietrzna - objawy i powikłania choroby. Ospa leczenie i dostępne szczepionki. Jest kilka aspektów, które ułatwiają odróżnienie tych zmian:
- miejsce występowania - potówki rozwijają się w obrębie określonych obszarów ciała - na głowie, szyi, klatce piersiowej, w pachwinach lub zgięciach stawów. Zmiany występujące przy ospie są natomiast bardziej rozsiane i często pojawiają się rzutowo - od głowy, przez tułowie, a na końcu na kończynach. Mogą być obecne również na owłosionej skórze głowy i na błonach śluzowych,
- wygląd - skóra wokół potówek zwykłych nie odróżnia się od otaczającej ich skóry zdrowej. Potówki mają postać drobnych pęcherzyków. Przy ospie początkowo widoczne są plamki, a następnie grudki i pęcherzyki. Mają one większe rozmiary. Skóra wokół zmian jest zaczerwieniona. Po kilku dniach w miejscu zmian powstają strupki,
- obecność świądu - potówki zwykłe najczęściej są nieswędzące, natomiast zmiany skórne występujące przy ospie powodują silny świąd,
- dodatkowe objawy - problem potówek dotyczy jedynie skóry pacjenta. Czerwone potówki mogą dodatkowo powodować rozdrażnienie malucha. Ospa natomiast ma podłoże wirusowe. Zazwyczaj w pierwszej kolejności pojawiają się tzw. objawy zwiastunowe, czyli podwyższona temperatury ciała dziecka, katar, ból głowy i ból brzucha. Dopiero po 1-2 dobach zauważyć można wysypkę.
Leczenie potówek u dzieci - pielęgnacja skóry dziecka. Co stosować na potówki?
Skuteczne sposoby na potówki dotyczą przede wszystkim pielęgnacji skóry niemowlęcia. Leczenie ukierunkowane jest na ograniczenie potliwości oraz zapobieganie zatkaniu gruczołów potowych. Ważne jest więc odpowiednie ubieranie dziecka w lekką odzież wykonaną z naturalnych tkanin, dostosowaną do panującej temperatury otoczenia. Istotne jest również zadbanie o nieco niższą temperaturę w sypialni, podczas snu malucha. Jeśli potówki pojawiły się wskutek noszenia plastra, gazy czy bandaża, jeśli jest możliwość, warto je usunąć.
Aby poprawić stan skóra dziecka, na której widoczne są potówki, można sięgnąć też po odpowiednie maści, kremy lub balsamy dla dziecka. Przydatne są wówczas preparaty z tlenkiem cynku, który działa wysuszająco, ściągająco i przeciwbakteryjnie. Przykładowy preparat, po który można sięgnąć to Sudocrem Expert. Jeśli rodzic nie ma pod ręką kremu z tlenkiem cynku, ale za to ma zasypkę z talkiem (np. zasypkę Alantan), również może ją zastosować. Używając zasypki, należy jednak mieć na uwadze, aby pokryć skórę jedynie cienką warstwą produktu. W przypadku niemowląt wybór preparatów do smarowania na potówki jest dość ograniczony. Warto też pamiętać, aby do pielęgnacji skóry niemowlaka nie używać oliwki, która dodatkowo może zatykać ujścia gruczołów i wzmagać problem.
U starszych dzieci, powyżej 12 roku życia, oprócz preparatów z tlenkiem cynku lub talkiem, można zastosować również inne środki. Przy potówkach czerwonych można użyć leku, w którego składzie obecny jest hydrokortyzon, czyli słaby steryd o właściwościach przeciwzapalnych i przeciwświądowych. Jeśli potówki utrzymują się kilka dni i nie ustępują mimo chłodzenia skóry i stosowania wybranych preparatów, warto skonsultować się z lekarzem.
Do kąpieli dziecka warto dodać emolienty. Chłodna kąpiel z dodatkiem środka natłuszczającego i łagodzącego może przynieść maluchowi uczucie ulgi i poprawić jego komfort. Pomocna może być też kąpiel w krochmalu. Dostępny jest gotowy produkt Atoperal Baby Plus Krochmal do kąpieli. Można też przygotować krochmal samodzielnie, rozpuszczając skrobię ziemniaczaną w zimnej wodzie, a następnie przelewając powstałą zawiesinę do gorącej wody. Końcowy roztwór należy wlać do wanienki. O tym, w czym i jak często kąpać dziecko, można przeczytać w artykule: Pierwsza kąpiel niemowlaka - jak przygotować się na kąpanie bobasa?
Jak zapobiegać występowaniu potówek u dzieci?
Zapobieganie potówkom polega głównie na nieprzegrzewaniu skóry dziecka. Warto więc przestrzegać tych samych wskazówek, które wspomagają leczenie już powstałych zmian - zakładanie przewiewnej, nieobcisłej odzieży, wietrzenie pomieszczeń i unikanie dłuższego narażenia malucha na wysoką temperaturę otoczenia. Dobrze jest też zwrócić uwagę na odpowiednią temperaturę wody podczas kąpieli. Podczas snu dziecka można przykryć go lekką pościelą wykonaną z naturalnych tkanin. Ważna jest również częsta zmiana pieluszki, szczególnie w pierwszych miesiącach życia, kiedy to niemowlak jest najbardziej narażony na pojawienie się potówek. Przy każdej zmianie pieluszki należy delikatnie, ale dokładnie oczyścić skórę dziecka. Istotne jest także dbanie o regularne nawadnianie organizmu malucha.
Potówki to powszechne zmiany skórne u niemowląt, które najczęściej ustępują samoistnie. Aby wspomagać ich eliminację, warto unikać przegrzewania skóry dziecka. Pomocne są też odpowiednie produkty do pielęgnacji, które działają wysuszająco i regenerująco. Z czasem skóra malucha dojrzewa, a tendencja do pojawiania się potówek zazwyczaj naturalnie zanika.
Bibliografia:
- O'Connor N.R., McLaughlin M.R., Ham P. Newborn skin: Part I. Common rashes. Am Fam Physician. 2008 Jan 1;77(1):47-52. PMID: 18236822.
- Guerra K.C., Toncar A., Krishnamurthy K. Miliaria. [Updated 2024 Sep 1]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537176/
- Poddar M, Bhargava S, Sangamnerkar M, Kumawat R. Evaluation of safety and efficacy of prickly heat baby powder in 0-36 months babies. Int J Res Dermatol 2025;11:139-46.
