Zatokowy katar u dziecka - czym jest?
U dzieci zapalenie zatok rozwija się często. Szacuje się, że ostre infekcje wirusowe w populacji pediatrycznej mogą rozwijać się nawet do 10 razy w ciągu roku. Zapalenie i obrzęk błony śluzowej nosa naturalnie rozprzestrzenia się na śluzówkę zatok przynosowych, ponieważ struktury te nie są od siebie odgraniczone. Dlatego też zazwyczaj dochodzi do jednoczesnego zapalenia błony śluzowej nosa i zatok. Najczęściej występuje ostre zapalenie zatok przynosowych. Jeśli jednak objawy infekcji utrzymują się powyżej 12 tygodni, mówimy o przewlekłym zapaleniu zatok. Jednym z typowych objawów zapalenia zatok jest nieżyt nosa. O tym, ile trwa katar zatokowy u dziecka i jak się on objawia można przeczytać w dalszej części artykułu.
Leczenie kataru zatokowego u zdecydowanej większości pacjentów nie wymaga wdrożenia antybiotyków. Mogą być one potrzebne w przypadku bakteryjnego zapalenia zatok, które stanowi zaledwie ok. 10% ostrych infekcji zatok. W celu skutecznego uśmierzenia dokuczliwych dla malucha objawów choroby, można sięgnąć po skuteczne leki na katar i zatoki u dzieci, które oczyszczą nos, zmniejszą obrzęk błony śluzowej oraz przywrócą swobodny oddech.
Przyczyny zapalenia zatok u dzieci i czynniki ryzyka, które sprzyjają rozwojowi choroby
Jakie są najczęstsze przyczyny kataru u dzieci? W większości przypadków są to infekcje wirusowe, powodowane przez rynowirusy, wirusy paragrypy, koronawirusy czy też wirus RSV. Patogeny te z dużą łatwością rozprzestrzeniają się między kolejnymi osobami. Rozwojowi infekcji sprzyja okres jesienno-zimowy, podczas którego wielu pacjentów zmaga się ze spadkiem odporności, a dodatkowo znacząco zwiększa się ilość czasu spędzanego w zamkniętych pomieszczeniach. Jak zostało wspomniane, w ok. 10% przypadków zapalenia zatok rozwija się zakażenie bakteryjne. Przyczyną mogą być takie bakterie jak Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis i bakterie beztlenowe.
Czynniki, które zwiększają ryzyko wystąpienia chorób dróg oddechowych to:
- wady anatomiczne w obrębie twarzoczaszki, które sprzyjają nawracającemu zapaleniu zatok przynosowych,
- narażenie na dym papierosowy lub innego rodzaju zanieczyszczenia środowiska,
- przewlekłe choroby, takie jak astma lub mukowiscydoza,
- cukrzyca - jest ona czynnikiem ryzyka grzybiczego zapalenia zatok,
- zaburzenia odporności.
Objawy zapalenia zatok u dzieci
Jak objawia się zapalenie zatok u dzieci? Objawy kataru zatokowego u maluchów to przede wszystkim niedrożność nosa określana powszechnie jako zatkany nos lub katar. Może pojawić się katar przedni lub katar tylny. Katar przedni to po prostu widoczny wyciek wydzieliny z nosa. O katarze tylnym mówimy natomiast wtedy, gdy wydzielina spływa po ścianie gardła. Dodatkowo może wystąpić też ból w obrębie twarzy oraz uczucie jej rozpierania. Symptomy te nasilają się szczególnie podczas skłonu. U części dzieci pojawia się też kaszel. Przewlekły katar zatokowy objawia się w ten sam sposób. Różnicą jest jednak czas utrzymywania się dolegliwości, który w przypadku infekcji przewlekłej wynosi ponad 12 tygodni. Ostra infekcja trwa zazwyczaj 7-10 dni.
Ropny katar dla wielu osób jest oznaką infekcji bakteryjnej. Nie jest to jednak prawda. Przy zapaleniu zatok może pojawić się zarówno katar wodnisty, jak i gęsta, ropna wydzielina. Przy typowym przebiegu infekcji, początkowo występuje właśnie katar wodnisty, który jest przezroczysty i rzadki. Dopiero wraz z czasem trwania choroby pojawia się ropny katar, który może mieć różne zabarwienie. Na bakteryjne zapalenie zatok mogą natomiast wskazywać takie objawy jak:
- gorączka,
- duże nasilenie dolegliwości, silny ból głowy,
- dolegliwości występujące tylko po 1 stronie twarzy,
- nawrót objawów infekcji po krótkiej poprawie stanu zdrowia.
Na podstawie obserwacji samych objawów trudno jest prawidłowo rozpoznać bakteryjne zapalenie zatok. Najczęściej potrzebne są dodatkowe badania, które pomagają różnicować infekcję bakteryjną od wirusowej.
Jak wyleczyć zatokowy katar u niemowlaka lub starszego dziecka?
Jak szybko wyleczyć katar u dziecka? Leczenie kataru zatokowego zależy od objawów, które występują u małego pacjenta. W początkowej fazie choroby, gdy dziecko ma katar wodnisty, a obrzęk błony śluzowej nosa powoduje jego blokadę i niemożność swobodnego oddychania, można sięgnąć po leki obkurczające śluzówkę. W ich składzie znajduje się ksylometazolina lub oksymetazolina. U dzieci powyżej 3 miesiąca życia można zastosować Nasivin Baby. Starszym pociechom można podawać też inne leki, o wyższym stężeniu substancji aktywnej (np. Acatar Care Kids, Nasic Kids lub Nosox Junior). Leki te szybko zmniejszają uczucie zatkanego nosa i przywracają jego drożność. Ich zaleta jest też długi czas działania. Należy jednak pamiętać, ze obkurczające leki na nieżyt nosa można stosować jedynie przez kilka dni.
W leczeniu kataru zatokowego wykorzystanie znajdują też leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe. Dla dzieci przeznaczone są preparaty z paracetamolem lub ibuprofenem. Leki na przeziębienie i gorączkę dla dzieci obniżają temperaturę ciała i łagodzą ból. Mogą poprawić samopoczucie chorującego dziecka.
Z czasem katar wodnisty zmienia swoją konsystencję. Zmienia się też kolor kataru - rodzice mogą zauważyć zielonkawy lub żółty katar. Na tym etapie choroby istotne jest odciąganie kataru i oczyszczanie błony śluzowej nosa. Jest to bardzo ważne u małych dzieci, które nie potrafią samodzielnie wydmuchać nosa. Jeśli ropna wydzielina jest bardzo gęsta i trudna do usunięcia, warto najpierw rozrzedzić ją przy pomocy soli fizjologicznej lub wody morskiej. W następnym kroku przydatne są aspiratory i odciągacze kataru. Odciąganie kataru umożliwia pozbycie się śluzu wraz z obecnymi w nim patogenami i innego rodzaju zanieczyszczeniami. Aspirator manualny pozwala na samodzielne regulowanie siły odsysania wydzieliny. Dostępne są też elektroniczne aspiratory, które dla części opiekunów są wygodniejsze w użytkowaniu i bardziej higieniczne. Po odciąganiu kataru warto ponownie sięgnąć po sól fizjologiczną, która nawilży błonę śluzową nosa.
Jak oczyścić zatoki u dziecka? Domowe sposoby na katar zatokowy
Aby skutecznie łagodzić objawy kataru zatokowego warto przeprowadzić płukanie nosa. Irygacja jest szczególnie skuteczna właśnie w przypadku dzieci. Standardowo zaleca się płukanie zatok u dzieci powyżej 4 roku życia. U młodszych rekomendowana jest wcześniejsza konsultacja z lekarzem. Irygacja umożliwia mechaniczne pozbycie się zalegającej wydzieliny. Poprawia też transport śluzowo-rzęskowy. Niweluje uczucie zatkanego nosa i przywraca jego drożność.
Jak oczyścić zatoki u dziecka? W celu prawidłowego wykonania irygacji należy:
- Pochylić się nad umywalką, a następnie przyłożyć butelkę z roztworem soli fizjologicznej do jednego otworu nosowego.
- Nacisnąć butelkę, aby zainicjować napływ roztworu do nosa. Warto zwrócić uwagę, aby końcówka butelki dość szczelnie przylegała do otworu nosowego. Jeśli płukanie jest prawidłowo przeprowadzone, roztwór powinien wypływać drugą dziurką. W czasie płukania nosa ważne jest oddychanie przez usta.
- Po zużyciu połowy roztworu, powtórzyć te same czynności wprowadzając końcówkę butelki do drugiego otworu nosowego.
- Po zakończeniu zabiegu płukania delikatnie wydmuchać nos.
Higiena nosa dziecka jest bardzo ważna. Nie tylko oczyszcza górne drogi oddechowe, ale też poprawia samopoczucie małego pacjenta. Płukanie nosa można przeprowadzać zarówno przy ostrym, jak i przewlekłym zapaleniu zatok.
Domowe sposoby na zapalenie błony śluzowej nosa i zatok to również inhalacje. U dzieci nie zaleca się jednak korzystania z tradycyjnych "parówek" polegających na wdychaniu pary unoszącej się nad miską bardzo gorącej wody, z uwagi na możliwe oparzenie. Można natomiast przeprowadzić inhalacje na katar z użyciem specjalistycznego sprzętu. Więcej na ten temat można przeczytać w artykule: Katar u dziecka - inhalacje i higiena małego noska. Wspomagająco w leczeniu kataru można też sięgnąć po maści rozgrzewające, które wciera się w klatkę piersiową oraz plecy, a także plastry aromatyczne. Plastry umożliwiają długotrwałe uwalnianie olejków eterycznych, które mogą poprawić drożność nosa. Dostępne są m. in. plastry Bąbel Aroma, SOLbaby Aroma oraz Ibufen Aroma na katar. Mają one różne ograniczenia wiekowe, dlatego zawsze warto sprawdzić, u dzieci w jakim wieku dany preparat może być stosowany.
Prawidłowo prowadzona terapia kataru zatokowego u dzieci powinna być nie tylko skuteczna, ale również bezpieczna. Gdy dziecko ma katar, może być rozdrażnione, niespokojne, osłabione, a jego sen zazwyczaj nie jest w pełni efektywny. Objawy kataru zatokowego mogą znacząco pogarszać samopoczucie i komfort małego pacjenta. Warto więc wiedzieć, jak łagodzić objawy kataru zatokowego i co stosować, aby oczyścić nos i zatoki. Przydatne są też domowe sposoby na katar, które wspomagają proces leczenia.
Bibliografia:
- Fokkens W.J., Lund V.J., Hopkins C., et al., Europejskie Wytyczne na temat zapalenia zatok przynosowych i polipów nosa 2020 (EPOS 2020), Magazyn Otolaryngologiczny, 2020, tom XIX, zeszyt 3 i 4.
- Eccles R. Mechanisms of the symptoms of rhinosinusitis. Rhinology. 2011 Jun;49(2):131-8. PMID: 21751530.
- Ramadan H.H., Chaiban R., Makary C. Pediatric Rhinosinusitis. Pediatr Clin North Am. 2022 Apr;69(2):275-286. doi: 10.1016/j.pcl.2022.01.002. PMID: 35337539.
