ADHD często kojarzy się jedynie z nadpobudliwością dziecka. Tymczasem powszechne są też innego rodzaju objawy tego zaburzenia obejmujące problemy ze skupieniem uwagi oraz impulsywność. Jak wygląda leczenie ADHD u dzieci? Jak wspierać leczenie i co suplementować, aby poprawić zdolność do koncentracji u małego pacjenta?
Skąd się bierze ADHD u dzieci?
ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder), czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej, jest jednym z najczęściej występujących u dzieci zaburzeń neuropsychiatrycznych. Znacząco wpływa na codzienne funkcjonowanie dziecka zarówno w szkole, jak i w domu. Diagnostyka ADHD bywa trudna i długotrwała. Nierzadko wymaga współpracy kilku specjalistów i różnicowania z innymi chorobami, które mogą powodować podobne objawy. Zespół nadpobudliwości psychoruchowej często współwystępuje jednocześnie z innymi zaburzeniami natury psychicznej.
Jakie są przyczyny ADHD u dzieci? Istotny wpływ na rozwój tego zaburzenia mają czynniki genetyczne. Dziecko ma kilkukrotnie wyższe ryzyko pojawienia się ADHD, jeśli występuje ono u któregoś z jego rodziców. Nie bez znaczenia są też czynniki środowiskowe. Uważa się, że palenie papierosów oraz spożywanie alkoholu w okresie ciąży zwiększa ryzyko rozwoju ADHD u dziecka. Podobnie jak niedobory żywieniowe w okresie ciąży oraz przebyte infekcje. Czynnikiem ryzyka jest też spożywanie wysoko przetworzonej żywności, dieta bogata w sztuczne barwniki i konserwanty oraz urazy w obrębie głowy we wczesnym okresie życia. Rozpoznanie ADHD jest też częściej stawiane u dzieci, które urodziły się z niską masą ciała lub niedotlenieniem.
Nadpobudliwość psychoruchowa dzieci wymaga kompleksowego podejścia i wsparcia na wielu płaszczyznach. Podstawową jest postępowanie niefarmakologiczne, ale często niezbędne jest wprowadzenie odpowiednich leków na ADHD. Wielu rodziców poszukuje dodatkowych preparatów, które mogą wspomagać koncentrację i zdolność do zapamiętywania u ich pociechy. Zastanawiają się, które witaminy dla dzieci mogą być pomocne i jak je stosować. W artykule podpowiadamy więc, co warto podawać dzieciom z rozpoznanym ADHD.
Jakie są objawy ADHD u dziecka?
Jak rozpoznać, czy dziecko ma ADHD? Zaburzenie to przez wiele osób kojarzone jest jedynie z nadmierną ruchliwością oraz impulsywnością dziecka. Tymczasem objawy ADHD mogą być znacznie bardziej zróżnicowane. Możliwe symptomy mogą oczywiście obejmować objawy nadpobudliwości, takie jak:
- potrzeba ciągłego ruchu - dziecku trudno jest pozostać w jednej pozycji przez dłuższy okres czasu, może wiercić się na krześle, manipulować w dłoniach długopisem, plasteliną lub innymi przedmiotami,
- gadatliwość, mówienie poza kolejnością, przerywanie innym, odzywanie się w momentach i sytuacjach, gdy jest to nieodpowiednie,
- głośne zachowanie, wykrzykiwanie swoich wypowiedzi.
U części dzieci występują symptomy ADHD związane głównie z deficytem uwagi. Mogą być to:
- trudności z koncentracją na jednej czynności przez dłuższy czas, łatwe rozpraszanie uwagi,
- nieprzywiązywanie wagi do szczegółów,
- gubienie różnych rzeczy, zapominanie o dokończeniu rozpoczętych aktywności,
- powolne wykonywanie zadań.
Rodzice mogą mieć wrażenie, że dziecko nie słyszy tego, co do niego mówią. Bywa, że powtarzają mu jakąś prośbę lub polecenie wielokrotnie, zanim uznają, że rzeczywiście je usłyszało. Opiekunowie zgłaszają też, że dziecko jest roztargnione, "buja w obłokach", stale o czymś zapomina. Objawy zaburzeń koncentracji i zachowania pojawiają się w różnych sytuacjach, zarówno w szkole, jak i w domu. Najbardziej nasilone są one w okresie miedzy 6 a 9 rokiem życia.
Diagnostyka ADHD zazwyczaj bywa długotrwała i wymaga wykluczenia innych zaburzeń psychicznych, które częściowo mogą powodować podobne objawy. Diagnozę stawia psychiatra dziecięcy. Czasami konieczna jest współpraca specjalistów z różnych dziedzin, np. psychologa i neurologa. Prawidłowa diagnoza ADHD dziecka umożliwia wprowadzenie odpowiedniego leczenia, które poprawia funkcjonowanie małego pacjenta i korzystnie wpływa na jego komfort życia.
Skuteczne leczenie ADHD u dzieci
Terapia ADHD jest kompleksowa i długotrwała. Zazwyczaj wprowadzana jest terapia behawioralna ADHD oraz psychoedukacja zarówno samego pacjenta, jak i jego rodziców oraz innych osób z najbliższego otoczenia. Czasami włączana jest również indywidualna psychoterapia dziecięca oraz dodatkowe metody, które mogą pomóc małemu pacjentowi w codziennym funkcjonowaniu (np. TUS - trening umiejętności społecznych). U części dzieci te metody leczenia ADHD są wystarczające. U pozostałych rozważane jest wprowadzenie farmakoterapii. Leki na ADHD dostępne są jedynie na receptę. W leczeniu zespołu nadpobudliwości psychoruchowej stosuje się różne preparaty, jednak najczęstszym wyborem jest metylofenidat (Concerta, Medikinet, Symkinet). U większości pacjentów powoduje on znaczne łagodzenie objawów ADHD.
Jeśli leczenie farmakologiczne ADHD z wykorzystaniem metylofenidatu jest nieskuteczne lub nie może być wprowadzone, można sięgnąć po inne leki. Należą do nich atomoksetyna (Strattera, Auroxetyn), klonidyna (Iporel) oraz guanfacyna. Większość z nich (oprócz klonidyny) może być stosowana u dzieci. Leczenie objawów ADHD z wykorzystaniem tych preparatów prowadzone jest pod kontrolą doświadczonego specjalisty. Leczenie dzieci wymaga zachowania szczególnej ostrożności. Rodzice powinni skrupulatnie przestrzegać rekomendowanego przez lekarza dawkowania leków.
Zespół nadpobudliwości psychoruchowej u dzieci - jak wspomagać leczenie?
Rodzice dzieci dotkniętych ADHD często poszukują dodatkowych sposobów wspomagania rozwoju swojej pociechy. Można wówczas sięgnąć po odpowiednie preparaty na koncentrację i skupienie u dzieci. Na szczególną uwagę zasługują nienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 i omega-6. Zainteresowanie kwasami omega wynika z zaobserwowania ich niższego poziomu u osób ze zdiagnozowanym ADHD. Na podstawie dostępnych danych nie można jednoznacznie potwierdzić skuteczności suplementacji kwasów omega u dzieci z ADHD. Jednak z uwagi na ich ogólny korzystny wpływ na stan zdrowia, a także wysokie bezpieczeństwo stosowania, można podawać je wspomagająco przy zaburzeniach koncentracji uwagi. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe znajdują się np. w suplementach Equazen. Są to wysokiej jakości preparaty, które uzyskały rekomendację Polskiego Towarzystwa Neurologów Dziecięcych. Suplementy Equazen dostępne są w różnych postaciach, co daje możliwość podawania dziecku produktu dopasowanego do jego możliwości i preferencji. Jeśli dziecko swobodnie połyka stałe postacie leków, można sięgnąć po standardowe kapsułki. Przy problemach z przełykaniem lepiej sprawdzić się mogą kapsułki do żucia, żelki lub płyn do picia. O wpływie kwasów omega-3 na rozwój dziecka można przeczytać w artykule: Dlaczego kwasy EPA i DHA są ważne dla kobiet w ciąży, mam karmiących i niemowląt?
U dzieci z zespołem ADHD warto rozważyć też suplementację magnezu i witaminy D. Pacjenci z tym zaburzeniem często mają obniżony poziom magnezu w organizmie. W jednym z niewielkich badań wykazano złagodzenie zaburzeń emocjonalnych, problemów w zachowaniem dziecka, oraz poprawę funkcjonowania w społeczeństwie po 8 tygodniach suplementacji tych związków. Podawano wówczas dzieciom znacznie większą niż standardowo zalecaną dawkę witaminy D - 50 000 j.m. na tydzień. Magnez przyjmowany był w ilości 6 mg/kg masy ciała na dobę. Badanie to było jednak prowadzone przy niewielkiej ilości uczestników. Potrzebne są kolejne, ale wyciągnąć bardziej rzetelne wnioski.
Występujące objawy ADHD u dziecka najczęściej zauważalne są w okresie przedszkolnym lub wczesnoszkolnym. U większości, choć nie u wszystkich pacjentów, utrzymują się w okresie dojrzewania. W wieku dorosłym jedynie część osób doświadcza jeszcze objawów zespołu nadpobudliwości psychoruchowej. Odpowiednie leki mogą znacząco zmniejszyć symptomy ADHD oraz korzystnie wpłynąć na funkcjonowanie dziecka.
Jak wspierać dziecko z ADHD?
Wychowywanie i opiekowanie się dzieckiem z objawami zespołu nadpobudliwości psychoruchowej może być pełne wyzwań. Rodzic ma jednak znaczny wpływ na rozwój oraz kształtowanie przyszłości swojej pociechy. Sami opiekunowie również mogą potrzebować wsparcia. Ważne jest zrozumienie tego zaburzenia oraz zaakceptowanie związanych z nim zachowań, które niejednokrotnie mogą negatywnie wpływać na życie całej rodziny. Im lepiej rodzic rozumie ADHD, tym łatwiej jest mu zrozumieć określone zachowania dziecka i tym lepsze może stworzyć mu warunki do życia.
Wspólnie z psychologiem lub innym specjalistą posiadającym doświadczenie w pracy z dziećmi z ADHD można wypracować określone zasady oraz znaleźć takie formy wsparcia, które są najlepsze dla konkretnego pacjenta. Dzieci zmagające się z tym zaburzeniem często lepiej funkcjonują przy stałym, określonym z góry planie dnia. Pomocne jest też ograniczenie im ilości bodźców, które bardzo łatwe je rozpraszają i "odciągają" od wykonywanej czynności. Tworzenie bezpiecznego, wspierającego środowiska może znacząco pomóc dziecku w codziennym życiu i pozytywnie wpłynąć na jego przyszłość. O sposobach na wsparcie koncentracji u dziecka pisaliśmy w artykule: Problemy z koncentracją u dzieci - co może je powodować? Jak wesprzeć skupienie uwagi i poprawić koncentrację u dziecka?
Rozpoznanie ADHD zazwyczaj nie jest procesem prostym, ale z pewnością niezbędnym, aby móc wdrożyć optymalne leczenie. Terapia tego zaburzenia powinna być kompleksowa. Bardzo ważnym jej elementem jest terapia behawioralna oraz psychoedukacja, które pomagają lepiej zrozumieć różne trudne zachowania małego pacjenta i znaleźć sposoby, które pomogą sobie z nimi radzić. Często do leczenia ADHD wdrażane są też leki, które wpływają na zachowanie dziecka i jego funkcjonowanie w społeczeństwie. Warto też rozważyć odpowiednią suplementację, która może wspomagać leczenie. Mogą one wesprzeć prawidłowy rozwój intelektualny dziecka i wzmocnić efekty leczenia.
Bibliografia:
- Puto K., Wolańczyk T. Zespół nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD) - jak diagnozować i leczyć. Pediatria po Dyplomie 2022, 06.
- Salari N., Ghasemi H., Abdoli N., et al. The global prevalence of ADHD in children and adolescents: a systematic review and meta-analysis. Ital J Pediatr. 2023 Apr 20;49(1):48. doi: 10.1186/s13052-023-01456-1. PMID: 37081447; PMCID: PMC10120242.
- Drechsler R, Brem S, Brandeis D, Grünblatt E, Berger G, Walitza S. ADHD: Current Concepts and Treatments in Children and Adolescents. Neuropediatrics. 2020 Oct;51(5):315-335. doi: 10.1055/s-0040-1701658. Epub 2020 Jun 19. PMID: 32559806; PMCID: PMC7508636.
- Hemamy M., Pahlavani N., Amanollahi A. et al. The effect of vitamin D and magnesium supplementation on the mental health status of attention-deficit hyperactive children: a randomized controlled trial. BMC Pediatr 21, 178 (2021). https://doi.org/10.1186/s12887-021-02631-1.
- Kiryluk B., Waś A., Otapowicz D., Sendrowski K. Czy możemy pomóc dziecku nadpobudliwemu? Sposoby leczenia ADHD. Neurol Dziec 2011, 20, 41, 111-114.
