Woskowina w uchu dziecka - jaką pełni funkcję?
Choć woskowina nie budzi najlepszych odczuć i nie jest zbyt przyjemnie kojarzona, pełni istotną funkcję ochronną. Woskowina, określana też jako woszczyna, produkowana jest w zewnętrznej części przewodu słuchowego. Ma ona charakterystyczne żółtawe lub brązowawe zabarwienie i dość dużą lepkość. Woskowina jest mieszaniną związków wytwarzanych przez gruczoły łojowe, a w mniejszym stopniu również przez gruczoły potowe. W jej składzie obecne są też złuszczone komórki nabłonka kanału słuchowego.
Woskowina jest potrzebna dla prawidłowego funkcjonowania narządu słuchu. Chroni zarówno kanał słuchowy jak i błonę bębenkową przed przedostawaniem się rożnego rodzaju zarazków, takich jak bakterie i grzyby, które mogą wywołać infekcję ucha. Zatrzymuje też cząsteczki kurzu, brudu oraz inne związki, które mogą podrażniać wrażliwe elementy ucha. Dodatkowo, przewód słuchowy dziecka jest odpowiednio nawilżony dzięki woszczynie. W przypadku maluchów i starszych pociech, które często korzystają z basenu, woskowina przyspiesza usunięcie wody z kanału słuchowego. Właśnie z tych powodów, nadmierne czyszczenie uszu noworodka lub starszego dziecka zdecydowanie nie jest wskazane. Pozbawia ono uszy naturalnej ochrony.
Usuwanie woskowiny może być jednak potrzebne u dzieci, u których w wyniku nadmiaru woszczyny dochodzi do formowania się czopu woskowinowego. Wówczas przydatne są preparaty do higieny uszu, które pomagają pozbyć się nadmiaru woszczyny.
Jak czyścić uszy u niemowlaka?
Jak czyścic uszy dziecka? Jak powinna wyglądać prawidłowa higiena uszu malucha? U dzieci, u których nie dochodzi do formowania się korka woskowinowego i nie ma problemu z zatkanym uchem, najczęściej nie ma potrzeby czyszczenia uszu. Ucha jest wyposażone w mechanizmy, które pomagają pozbyć się różnego rodzaju zanieczyszczeń i nie potrzebuje do tego dodatkowej pomocy. Podczas kąpieli można przemyć uszy (zewnętrzną część) przy pomocy wody i delikatnego środka myjącego. Łagodny produkt do kąpieli dziecka oczyści skórę. Czasami widać, że woskowina wydostaje się z ucha. Wówczas również można usunąć ją przy pomocy wody i produktu myjącego. Jeśli nie dzieje się to akurat podczas kąpieli, do usunięcia woszczyny można użyć zwykłego wacika higienicznego.
Prawidłowa higiena uszu powinna być przeprowadzana tak jak higiena reszty ciała. Nie wymaga ona żadnych specjalnych działań. Istotne jest dokładne oczyszczenie skóry również za małżowiną uszną, w którym to miejscu często gromadzi się brud. Czasami rodzice obawiają się dostania się wody do przewodu słuchowego dziecka. Woda nie jest niebezpieczna dla ucha. Narząd słuchu jest tak zbudowany, aby zapobiegać jej przedostawaniu się do ucha środkowego. Po kąpieli należy delikatnie oczyścić małżowinę uszną oraz widoczną część zewnętrznego przewodu słuchowego. W ten sposób można czyścić uszy niemowlaka lub starszego dziecka, u którego nie pojawia się problem korka woskowinowego. Jeśli bowiem dochodzi do nadmiernej produkcji woszczyny, konieczne może być dodatkowe wsparcie.
Oczyszczanie uszu dziecka patyczkami - dlaczego nie jest wskazane?
Czyszczenie uszu patyczkami nie jest obecnie zalecane. Jeśli opiekun bardzo chce je z nich korzystać, powinien ich użyć jedynie do oczyszczania małżowiny usznej. Patyczki do uszu zdecydowanie nie powinny być wprowadzane do przewodu słuchowego dziecka. Patyczek w sposób mechaniczny wpycha woskowinę głębiej do kanału słuchowego. Regularne czyszczenie przewodu słuchowego przy pomocy patyczka sprzyja więc tworzeniu się korka woskowinowego. Wiele osób, nie tylko dzieci, ale również dorosłych, ma problem z zatkanym przed woszczynę uchem właśnie ze względu na korzystanie z patyczków do uszu. Czyszczenie uszu patyczkami stwarza też ryzyko podrażnienia i uszkodzenia skóry wyścielającej przewód słuchowy zewnętrzny. Dokładne i regularne czyszczenie uszu przy pomocy patyczków pozbawia je naturalnej ochrony. Skóra ma wówczas większy kontakt z czynnikami drażniącymi oraz zarazkami. Zwiększa się ryzyko zapalenia ucha dziecka, o którym można przeczytać w artykule: Zapalenie ucha u dziecka - przyczyny, objawy, leczenie. Domowe sposoby i ewentualne powikłania zaniedbanego zapalenia.
Czyszczenie przewodu słuchowego przy pomocy patyczków stwarza też zagrożenie przypadkowego włożenia patyczka zbyt głęboko i uszkodzenia błony bębenkowej. Trudno jest intuicyjnie wyczuć, jak daleko wprowadzić patyczek u drugiej osoby. Poza tym, podczas umieszczania patyczka higienicznego w uchu może dojść do przypadkowego popchnięcia (np. przez starsze dziecko) lub maluch może gwałtownie się poruszyć. W wyniku tego można uszkodzić narząd słuchu dziecka. Usuwanie woskowiny przy pomocy patyczków jest więc nie tylko niepotrzebne, ale również niebezpieczne. Nie powinno być praktykowane.
Kiedy sięgnąć po preparaty do czyszczenia uszu dla dzieci?
Nie u wszystkich dzieci zwykła, codzienna higiena uszu jest wystarczająca. U części maluchów dochodzi do nadmiernego formowania się czopu woskowinowego. Zatkane ucho przez korek z jednej strony może powodować dyskomfort małego pacjenta, z a drugiej - sprzyja rozwojowi infekcji ucha. Problem nadmiaru woskowiny może wynikać ze specyficznej budowy anatomicznej ucha (wady anatomicznej), która utrudnia samoczynne oczyszczanie się uszu. Czop woskowinowy częściej tworzy się też u dzieci korzystających z aparatów słuchowych, a w przypadku nastolatków - słuchawek dousznych. Wykorzystanie dodatkowych metod czyszczenia uszu może być potrzebne również w przypadku dzieci, u których w rodzinie obserwuje się genetyczne predyspozycje do nadmiernego wytwarzania woszczyny. Przyczyną nadmiaru woskowiny może być też nieprawidłowa higiena przewodu słuchowego i stosowanie patyczków do uszu, o czym była mowa we wcześniejszej części artykułu.
Zatkanie ucha przez czop woskowinowy może powodować:
- zaburzenia słuchu,
- uczucie obecności ciała obcego w uchu,
- szumy uszne, czasami opisywane jako "dzwonienie w uchu",
- swędzenie ucha,
- nieprzyjemny zapach z ucha.
Dodatkowa higiena przewodu słuchowego może być też potrzebna w przypadku dzieci, które regularnie i często korzystają z basenu. Może wówczas dochodzić do nadmiernego gromadzenia się woskowiny w przewodzie słuchowym. O tym jak w takich sytuacjach dbać o kanał słuchowy zewnętrzny można przeczytać w artykule: Woda w uchu, ucho pływaka i wysiękowe zapalenie uszu - jak pozbyć się wody z ucha?
Co stosować na nadmiar woskowiny w uchu dziecka?
Jakie są dostępne metody oczyszczania uszu u dziecka? Przy korku woskowinowym higiena uszu polega na korzystaniu z odpowiednich preparatów aptecznych lub wykonaniu zabiegu oczyszczania ucha pod kontrolą osoby do tego upoważnionej (np. lekarza). W warunkach domowych czyszczenie przewodu słuchowego dziecka powinno odbywać się wyłączenie z użyciem kropli do ucha lub sprayu, który jest do tego przeznaczony. W skład preparatów do higieny uszu wchodzą różne związki aktywne, takie jak gliceryna, oliwa z oliwek, olejek jojoba, alantoina, kwas hialuronowy i ekstrakty ziołowe. Jak dotąd nie udowodniono, aby któryś z tych składników wykazywał lepszą efektywność od innych w oczyszczaniu przewodu słuchowego z nadmiaru woskowiny. Wszystkie mają zbliżoną skuteczność. Preparaty do higieny uszu różnią się jednak sposobem aplikacji oraz ograniczeniami wiekowymi.
Przykładowo, spray do uszu Vaxol może być stosowany do higieny uszu już u niemowlaka, choć producent zaleca, aby u dzieci do 1 roku życia korzystać z tego produktu po konsultacji z lekarzem. Posiada on specjalną końcówkę, która zapobiega zbyt głębokiemu wprowadzeniu aplikatora. Jest wygodny w stosowaniu - aplikator można nacisnąć w pozycji leżącej, siedzącej lub stojącej. Vaxol przeznaczony jest głównie do zapobiegania tworzenia się korka woskowinowego oraz przygotowania do zabiegu oczyszczania ucha. Do usunięcia woskowiny oraz w celu zapobiegania jej nadmiernemu gromadzeniu można wykorzystać też krople do uszu Antotalgin. One również rekomendowane są powyżej 1. roku życia lub wcześniej po konsultacji z lekarzem. Krople wymagają przyjęcia przez dziecko pozycji leżącej, na boku. Ucho, do którego będzie wprowadzany preparat musi być skierowane ku górze. U młodszych dzieci, powyżej 3. miesiąca życia można użyć sprayu Akustone lub Auristone.
Myć uszy niemowlakowi warto podczas każdej kąpieli. Po dodatkowe metody czyszczenia uszu można sięgnąć przy nadmiernym gromadzeniu się woskowiny, która nie ulega samoczynnemu odprowadzeniu poza kanał słuchowy. Dostępne są specjalne preparaty do higieny uszu dziecka, które są bezpieczne w stosowaniu i pomagają usunąć woskowinę oraz zapobiegają formowaniu się czopu woskowinowego. Nie należy jednak z nich korzystać, jeśli pojawia się wysięk z ucha lub widoczne są jakiekolwiek oznaki zapalenia ucha środkowego (np. gorączka, ból ucha, częste pocieranie uszka o poduszkę, nieżyt nosa). Wówczas konieczna jest wizyta u lekarza.
Bibliografia:
- Jabłoński M. Prawidłowa higiena uszu. Lek w Polsce, 2023'10, vol. 22 (389), 18-23.
- Nowicka-Zuchowska A., Zuchowski A. Jak prawidłowo dbać o uszy w okresie wzmożonych infekcji. Lek w Polsce, vol 28, nr 10/18 (329), 29-34.
- Pokorna-Kałwak D., Jazienicka-Kiełb A. Stany zapalne uszu u dzieci. Leczenie wspomagające przy antybiotykoterapii. Lekarz POZ 2023, 1, 43-49.
