Elektrolity w ciąży - czym są elektrolity i jaką pełnią rolę?
Na prawidłowe funkcjonowanie organizmu kobiety ciężarnej istotny wpływ ma m.in. utrzymanie równowagi wodno-elektrolitowej. Elektrolity to jony soli rozpuszczone w płynach ustrojowych. Należą do nich jony sodu, potasu, magnezu, wapnia, a także chlorki, fosforany i wodorowęglany. Właściwy poziom elektrolitów ma niebagatelne znaczenie w okresie ciąży, a kobiety ciężarne z różnych względów są bardziej narażone na zachwianie równowagi elektrolitowej, o czym będzie mowa w dalszej części artykułu.
Odpowiednie stężenie elektrolitów w organizmie kobiety ciężarnej wpływa na prawidłową pracę układu nerwowego, układu mięśniowego oraz układu krążenia. Oddziałuje na ciśnienie tętnicze krwi i pracę serca. Elektrolity biorą udział w licznych reakcjach i procesach zachodzących w organizmie przyszłej mamy. Zarówno ich niedobór, jak i nadmiar może stwarzać zagrożenie dla prawidłowego przebiegu ciąży, zdrowia mamy i dziecka. Aby zadbać o odpowiedni poziom nawodnienia, w pewnych sytuacjach wskazana jest suplementacja elektrolitów w ciąży.
Normy elektrolitów w ciąży
Zapotrzebowanie na elektrolity w ciąży jest nieco wyższe w porównaniu do potrzeb organizmu kobiety niebędącej w ciąży. Już samo zapotrzebowanie na wodę rośnie o ok. 300 ml na dobę. Płyny są niezbędne do wytwarzania płynu owodniowego. Wpływają na prawidłowy wzrost i rozwój tkanek płodu. Warto pamiętać również o tym, że w czasie ciąży znacząco wzrasta objętość krwi krążącej u matki, co również wymaga dostarczania odpowiednio wyższej ilości wody i elektrolitów.
Co do poziomu poszczególnych elektrolitów, wynosi on odpowiednio:
- sód - 136-145 mmol/l,
- potas - 3,5-5,1 mmol/l,
- magnez 0,5-1,1 mmol/l,
- wapń - 2,1-2,6 mmol/l,
- chlorki - 95-102 mmol/l.
Jeśli podejrzewany jest niedobór elektrolitów w ciąży, warto to sprawdzić, wykonując jonogram. Oznaczając stężenie poszczególnych elektrolitów, można dowiedzieć się, czy znajdują się one na odpowiednim poziomie, czy też wskazane jest ich uzupełnienie.
Między innymi właśnie od optymalnej podaży płynów i elektrolitów zależy utrzymanie prawidłowego ciśnienia krwi, pracy serca, funkcjonowanie układu nerwowego oraz mięśniowego. Niedobór elektrolitów może negatywnie wpływać na samopoczucie przyszłej mamy, powodować dokuczliwe dla niej dolegliwości, a także zaburzać przebieg ciąży i sprzyjać wystąpieniu różnego rodzaju komplikacji.
Elektrolity w ciąży - czym grożą zaburzenia równowagi wodno - elektrolitowej?
Zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej mogą nieść wiele poważnych konsekwencji zarówno dla samej kobiety, jak i rozwijającego się dziecka. Objawy, które mogą świadczyć o niedostatecznej podaży elektrolitów to:
- osłabienie, szybkie męczenie się,
- zaburzenia koncentracji,
- nudności,
- bóle i zawroty i głowy,
- spadek ciśnienia tętniczego krwi,
- wzrost tętna,
- zmniejszona ilość oddawanego moczu, który może mieć ciemniejsze zabarwienie,
- zaparcia,
- mrowienie, drętwienie mięśni,
- kurcze mięśni - symetryczne kurcze mięśni, a także uczucie mrowienia w obrębie ust mogą świadczyć o niedoborze wapnia,
- zaburzenia rytmu serca - prawidłowy poziom potasu jest bardzo ważny dla utrzymania miarowego rytmu serca. Uczucie kołatania serca lub pojawiające się od czasu do czasu opóźnienia jego pracy u kobiet w ciąży często wynikają z niedoboru potasu,
- osłabienie mięśniowe.
Żaden z wymienionych objawów niedoboru elektrolitów nie jest specyficzny i charakterystyczny tylko dla zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej. Dolegliwości te mogą mieć też inne przyczyny. Dlatego też w razie ich wystąpienia warto wykonać badanie poziomu elektrolitów i sprawdzić, czy to właśnie ich niedobór prowadzi do pojawiających się objawów. Kobiety w ciąży powinny zgłaszać lekarzowi wszelkie dolegliwości, które się u nich pojawiają. Na ich podstawie oraz mając na uwadze ogólny stan zdrowia kobiety, a także obciążenie ewentualnymi chorobami przewlekłymi, będzie on w stanie najlepiej ocenić, jaka może być przyczyna występujących symptomów, jakie badania warto wykonać i jakie preparaty w razie potrzeby wprowadzić do leczenia. O przyczynach i objawach odwodnienia można przeczytać w artykule: Odwodnienie organizmu u dziecka i dorosłego - skutki i objawy odwodnienia.
Kiedy warto uzupełnić elektrolity w ciąży?
Kiedy przyjmować elektrolity w ciąży? Jest kilka sytuacji, w których warto uzupełnić poziom elektrolitów w organizmie przyszłej mamy. Nawodnienie organizmu kobiety ciężarnej jest szczególnie istotne podczas wymiotów i biegunki. Wymiotów doświadcza wiele kobiet, szczególnie w początkowym okresie ciąży. U niewielkiego odsetka pacjentek rozwijają się niepowściągliwe wymioty ciężarnych, które stwarzają realne zagrożenie zaburzeń równowagi wodno-elektrolitowej. Jeśli kobieta nie jest w stanie przyjmować płynów i pokarmów, konieczna jest hospitalizacja.
Podczas wymiotów czy biegunki (Biegunka w ciąży - jakie może mieć przyczyny? Jak leczyć biegunkę w ciąży?), organizm traci nie tylko wodę, ale również cenne elektrolity. Wskazane jest więc ich uzupełnianie w celu zapobiegania odwodnieniu. Kiedy jeszcze warto stosować elektrolity? Kolejną sytuacją, która może wymagać szczególnego zwrócenia uwagi na przyjmowane płyny, są upalne dni oraz nadmierne pocenie się organizmu. W okresie upałów kobiety będące w III trymestrze ciąży są bardziej narażone na zaburzenia elektrolitowe. Końcówka ciąży często bywa męcząca dla przyszłej mamy, a wysoka temperatura na zewnątrz nie pomaga. Na skutek nasilonego pocenia się dochodzi do wzmożonej utraty elektrolitów, co stwarza ryzyko pojawienia się zaburzeń równowagi wodno-elektrolitowej. Wzrasta ono również u kobiet, u których pojawiły się zaburzenia endokrynologiczne, chorują na cukrzycę ciążową, nadciśnienie ciążowe, czy też inne choroby ze strony układu krążenia lub nerek.
Stosowanie preparatów elektrolitowych jest potrzebne podczas biegunki i wymiotów. Po elektrolity w ciąży warto sięgnąć również w okresie intensywnych upałów. Wspomagająco, można je przyjmować także w innych sytuacjach, gdy zachodzi możliwość niedostarczania do organizmu odpowiedniej ilości wody i cennych jonów soli.
Jak zadbać o prawidłowy poziom elektrolitów? Jakie elektrolity w ciąży stosować?
Czy można pić elektrolity w ciąży? Tak, jeśli zachodzi potrzeba, jak najbardziej można przyjmować elektrolity podczas ciąży. Warto jednak pamiętać o tym, że elektrolity powinny być spożywane, jeśli istnieją ku temu określone wskazania, takie jak te wymienione wyżej. Jeżeli natomiast stan zdrowia kobiety ciężarnej jest dobry, nie doświadcza ona żadnych objawów, które mogą świadczyć o niedoborze elektrolitów i nie zmaga się z żadną chorobą lub zaburzeniami, które stwarzają ryzyko ich wystąpienia, najczęściej nie ma potrzeby stosowania elektrolitów. Ewentualnie, dla poczucia bezpieczeństwa, można przeprowadzić badanie poziomu elektrolitów, na podstawie którego w łatwy i szybki sposób można ocenić ich stężenie we krwi. Należy pamiętać, że głównym źródłem płynów powinna być woda. Można też spożywać soki warzywne i owocowe, choć warto pamiętać, że soki owocowe mogą zawierać znaczne ilości cukru. Wskazane jest ograniczenie ilości napojów słodzonych i bogatych w kofeinę.
Jakie elektrolity w ciąży przyjmować? Aby dostarczyć organizmowi niezbędne jony soli i zadbać o prawidłowe nawodnienie organizmu, można sięgnąć po elektrolity Gastrolit. Jest to lek, który umożliwia przygotowanie roztworu o odpowiedniej osmolarności zawierającego rekomendowaną ilość glukozy, sodu, potasu i chlorków. Można wybrać też Orsalit dla dorosłych lub Stoperan Elektrolity. Te preparaty elektrolitowe warto stosować przede wszystkim podczas biegunki, gorączki, wymiotów lub intensywnego pocenia się, kiedy istotne jest efektywne nawadnianie organizmu i stosowanie dobrego płynu nawadniającego. Jeżeli kobieta ciężarna chce od czasu do czasu dostarczyć elektrolity, ale nie doświadcza żadnych objawów, które mogą świadczyć o odwodnieniu, może sięgnąć też po inne produkty, które są bezpieczne dla kobiet ciężarnych. Przy nudnościach w czasie ciąży pomocne mogą być też preparaty na mdłości i nudności w ciąży z imbirem i witaminą B6.
W okresie ciąży przyszłe mamy są w większym stopniu narażone na zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej. Częściej pojawiają się one u kobiet zmagających się z wymiotami, biegunką lub u tych, u których końcówka ciąży przypada na najbardziej gorący okres w roku. Warto pamiętać, aby wszelkie niepokojące objawy pojawiające się w trakcie ciąży skonsultować z lekarzem. Przy pomocy łatwego i szybkiego badania krwi można ocenić poziom poszczególnych elektrolitów. Dostępne są dobre elektrolity, które kobiety ciężarne mogą bezpiecznie stosować.
Bibliografia:
- Jarosz M., Rychlik E., Stoś K., Charzewska J., Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie, 2020.
- Ahmed A. Fetomaternal Acid-Base Balance and Electrolytes during Pregnancy. Indian J Crit Care Med. 2021 Dec;25(Suppl 3):S193-S199. doi: 10.5005/jp-journals-10071-24030. PMID: 35615608; PMCID: PMC9108779.
- Stanowisko Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące spożycia wody pitnej przez kobiety w okresie rozrodczym, ciężarne oraz karmiące piersią. Ginekologia Polska 2009: 80: 538-547.
- Wender-Ożegowska E. Płynoterapia w położnictwie. W: Płynoterapia - poradnik dla lekarzy. Medical Tribune Polska 2020, 88-100.
